Reklama, www, stoiska targowe, fotografia. Wysoka jakość, niskie ceny.

Plakat polski w dwudziestoleciu międzywojennym

ilustracja powyżej: Tadeusz Gronowski

(opracowanie: Mateusz Stryjecki 2016 r. na zlecenie Warszawskiej Szkoły Reklamy)

Zniszczenia na terytorium tworzącej się II Rzeczypospolitej Polskiej były ponownym wyzwaniem dla Polaków do odbudowy i walki o lepsze warunki życia. Nie było to łatwe, Polska musiała leczyć się z bardzo poważnych strat.

Paradoksem jest, że w czasach trudnych gospodarczo, reklama prosperuje dobrze. W okresie międzywojennym miało miejsce fenomenalne zjawisko rozwoju plakatu w Polsce, a szczególnie w Warszawie. Zaistniały bowiem dwie niezwykle ważne okoliczności, które to umożliwiły.

Pierwsza, to wspomniana sytuacja, w której pojawiało się wielu producentów i musieli one swe wyroby propagować na rynku. Rynek był chłonny. Reklamodawcy dobrze zdawali sobie sprawę, że reklama jest czynnikiem i motorem zwiększania zysków, motorem życia gospodarczego kraju. Plakat, jako znakomite medium reklamowe, miał już pozycję ugruntowaną.

Druga sprzyjająca okoliczność to pojawienie się na rynku reklamy artysty, który w dziedzinie plakatu – dzięki swojej pracowitości i talentowi – zaproponował nowatorskie pod względem formy i bardzo skuteczne podejście. Tym artystą był Tadeusz Gronowski, zwany dziś często ojcem plakatu polskiego.

http://culture.pl/pl/tworca/tadeusz-lucjan-gronowski

http://wiedzaiedukacja.eu/archives/1308

Tadeusz Gronowski urodzony w roku 1894 w ciągu swojego długiego życia (zmarł w roku 1990) prowadził ogromnie różnorodną działalność graficzną. Studiował architekturę w Warszawie w latach 1917 – 25, jednak już od 1916 roku współpracował z wieloma magazynami, głównie o tematyce kulturalnej. Wykonywał ilustracje i projekty graficzne dla czasopism Pro Arte et Studio, Skamander i Życie Literackie. Od roku 1924 współpracował z magazynami, takimi jak Pani, Reklama, Teatr i Życie lub Arkady. Wykonywał też ilustracje dla wielu wydawnictw książkowych. Tworzył liczne reklamy prasowe. Współpracował z wieloma firmami poligraficznymi, dwa razy jako kierownik artystyczny. Stworzył też własne studio graficzno-reklamowe Plakat. Działał też w dziedzinie architektury, zajmował się meblarstwem i scenografią. Jednak najbardziej spektakularną dziedziną, w której osiągnął sukces, był artystyczny plakat reklamowy.

zabawakostiumowa

Pierwszym jego znaczącym plakatem jest zaproszenie na bal studencki, wykonane jeszcze w czasie studiów. Piękna, młoda kobieta w obszernej czerwonej sukni nie mieści się prawie w ramach. Obok niej namalowany chochlik, czy diabełek, oświetla jej drogę czerwonym lampionem. To element służący do stworzenia dramaturgii plakatu. Rysunek jest uproszczony, ale całość plakatu stwarza eleganckie wrażenie – to z resztą typowe dla większości plakatów Gronowskiego, posługujących się prostą, ale wyrafinowaną formą. Jak by się dziś powiedziało – wartość dodaną – stanowią ręcznie kreślone litery. Gronowski z zasady nie korzystał z gotowych krojów literniczych, ale tworzył autorskie rozwiązania w zależności od tematyki plakatu.

autoreklama

W jego plakatach daje się odczuć wpływy kubizmu, art déco i konstruktywizmu (jego plakat własnej firmy z typową dla konstruktywizmu typograficzną zabawą), jednak jego wkład estetyczny jest tak wielki, że możemy tu spokojnie mówić o Stylu Tadeusza Gronowskiego. W tym stylu przewijają się różne motywy i inspiracje, np. we wcześniejszym okresie motywy ludowe. Duży wpływ na styl Gronowskiego miał między innymi francuski plakacista Cassandre, który budował kompozycje swoich plakatów w jakby architektoniczny sposób, używając płaskich form i przestrzeni, stosując geometryczne uproszczenia. Nic dziwnego – sam Gronowski był przecież z wykształcenia architektem…

cassandre mieszkanie Tadeusz-Gronowski wiadomosciLiteracie

Przy okazji wspomnianych motywów ludowych, pozwolę sobie na dygresję. Jeszcze przed I wojną światową w Polsce zapanowała moda na ludowość. Te ludowe elementy są widoczne również w plakatach niektórych twórców okresu międzywojennego.

W tym stylu działała jedna z najwybitniejszych artystek okresu międzywojennego – Zofia Stryjeńska 1891 – 1976 (środowisko krakowskie i zakopiańskie, działała też w Warszawie). Była również twórczynią wszechstronną – malarstwo, grafika, scenografia, freski, projekty tkanin lub scenografii, projekty zabawek – to imponujący zakres działań.

zs-duzy-stryjenska-7771991

Stryjeńska dała się poznać szerzej na Międzynarodowej Wystawie Sztuki Dekoracyjnej w Paryżu w 1925 r. Wykonała tam między innymi sześć panneau dekoracyjnych do pawilonu polskiego (przedstawiały sześć pór roku na wsi polskiej) oraz plakat promujący sztukę polską na tejże wystawie. Zdobyła na niej cztery nagrody Grand Prix w dziedzinie architektury, plakatu (wspomniany plakat), tkaniny i ilustracji.

stryjenska

Twórczość Stryjeńskiej cechuje malowniczość i radosna atmosfera a tematyka zaczerpnięta jest z ludowej kultury polskiej. Jednak postaci przedstawiane przez Stryjeńską stanowią dość swobodną interpretację artystki zarówno w sferze akcji jak i stroju. Ubrania przedstawionych bohaterów jedynie sugerują polską ludowość, są przetworzone, wzbogacone inwencją własną i przerysowane. Kompozycje są barwne, konsekwentne w formie, a sceny jakby wyreżyserowane. Patrząc na nie aż słyszy się ludową muzykę. Stoi to w sprzeczności z ówczesnym stanem potwornie zabiedzonej wsi polskiej. Cóż, kreacja na rzecz promocji…

original_276-ok-calosc

Tadeusz Gronowski również uczestniczył we wspomnianej wystawie i również zdobył na niej Grand Prix obok mistrza plakatu europejskiego – Cassandre’a. Polacy zdobyli na tej wystawie w sumie 35 nagród Grand Prix i wiele innych (w sumie 205 nagród!). Nagrodzony plakat Gronowskiego (reklamujący IV Międzynarodowe Targi Wschodnie we Lwowie, 1924 r.) zawierał również elementy ludowe. Styl zaprezentowany przez Stryjeńską i Gronowskiego oraz elementy ludowe wykorzystywane przez innych twórców wypromowały w Paryżu Polski Styl Narodowy, spotykając się z powszechnym uznaniem.

atrgiaawschodnie KakaoOwsianeWedla konstantynopol

Na wystawie przestawiono też plakaty twórców starej szkoły: Wyspiańskiego, Axentowicza, Weissa i Mehoffera, jednak stanowiły kontrast do widocznych nowych trendów i nie cieszyły się takim powodzeniem.

http://culture.pl/pl/artykul/pawilony-polskie

Wspomnianą wcześniej agencję reklamową Atelier Reklamy Plakat Gronowski założył zapraszając do współpracy kilku kolegów. Nazwa Plakat nie oddawała pełnego zakresu działań. Firma oferowała również projekty anonsów prasowych, opakowania i projekty wnętrz sklepowych. Ponadto atelier zajmowało się tworzeniem opraw plastycznych licznych imprez kulturalnych i kompleksowej aranżacji graficznej targów, jak np. wspomniane IV Międzynarodowe Targi Wschodnie we Lwowie. Działano nie tylko w Polsce – np. kampania reklamowa dla brytyjskiego armatora Cunard Line.

Gronowski również był założycielem Koła Artystów Grafików Reklamowych (1936 r.). Jednym z podstawowych zadań tej organizacji była dbałość o wysoką jakość designu polskiego.

kagr

Gronowski był zdecydowanie w latach dwudziestych i trzydziestych człowiekiem sukcesu. Prowadził działalność w zakresie reklamy nie tylko w Warszawie, ale również w Paryżu, gdzie często wyjeżdżał. Miał tam swoich klientów. Nic dziwnego, że taka osoba skupia wokół siebie pokaźne grono zarówno przyjaciół, jak i wielbicieli. W warszawie liczną grupę wśród osób bliskich Gronowskiemu stanowili młodzi architekci. W swoim zawodzie nie mieli zbytnich szans na koniunkturę. W dobie kryzysu budowało się niezwykle mało i nie było zapotrzebowania na projekty architektoniczne. Gronowski z jednej strony musiał swoim kolegom imponować, z drugiej strony był osobą skromną i życzliwą, skłonną pomagać. Czy przez taką pomoc, czy też przez przykład, wiele z osób otaczających mistrza weszło w dziedzinę plakatu. Stąd w tym okresie wiele plakatów było projektowanych przez architektów.

[foogallery id=”574″]

Do znanych twórców plakatu polskiego z czasu międzywojnia należy zaliczyć:

Stefan Norblin, znany jeszcze przed wojną. Wiele z plakatów Norblina to ilustracja utrzymana w żywych kolorach z elementami uproszczonymi i lekko zgeometryzowanymi, oprawiona w ciemne passe-partout, na którym odrębnie od ilustracji znajduje się napis/tekst.

Norblinrolnicy-popierajcie-stefan-norblin-1929-archiwum-panstwowe-lublin-2015-04-09norblin 001norblin 002Strzelaj_pociskiem_S_Norblin

Jerzy Skolimowski działający w spółce ze Stefanem Osieckim. Działali zwłaszcza na polu plakatu turystycznego i sportowego. Często stosowali technikę kolażu. Zestawiali kształty płaskie i imitujące bryłę z wykorzystaniem aerografu.

osieckiskolimowski osieckiskolimowski1936

Michał Bylina, absolwent Warszawskiej Szkoły Sztuk Pięknych, zajmował się gównie malarstwem i ilustracją, jednak w zakresie plakatu, jak widać, umiał dopasować się do aktualnego trendu.

Bylina

Jerzy Hryniewiecki i Andrzej Stypiński -artyści współpracowali razem, realizowali także prace indywidualnie. Są przedstawicielami „polskiego art deco”. Hryniewiecki współpracował tez z innymi twórcami plakatów – np. Stefanem Osieckim (Spółka graficzna Hryniewiecki & Osiecki).

hryniewiecki-stypiński_targi-wschodnie-1930

Bolesław Surałło – plakaty tego twórcy mają wspólne cechy: cieniowanie typowe dla stylu art deco, uzyskane za pomocą aerografu i uproszczoną geometrycznie formę.

polacy-na-morze-boleslaw-surallo-1930-archiwum-panstwowe-lublin-2015-04-09surallo surałło2

Jadwiga Hładki, Edward Manteuffel i Antoni Wajwód działający wspólnie w założonym przez nich Atelier Graficznym Mewa. Absolwenci Warszawskiej Szkoły Sztuk Pięknych. Oprócz plakatu zajmowali się również projektami i oprawą plastyczną wnętrz oraz ilustracjami.

J Mewa Wajwod_MEwa wajwod_mewa1 wajwod_mewa2 wajwod_mewaCordonBenett

Duet małżeński Stanisława Sandecka – Maciej Nowicki, na początku wzorowali się na Gronowskim, potem powoli zmierzali ku stylowi Cassandre’a.

nowicki_-sandeckagruzlica-1934 nowicki-sandecka-zlot-młodzieży-1935

Jan Lewitt i Jerzy Himmelfarb (Jerzy Him) – dwójka kolegów żydowskiego pochodzenia rozpoczęła współpracę w roku 1933. Posługiwali się różnymi technikami, a w ich dowcipnych rozwiązaniach daje się wyczuć wpływ surrealistów, czy Chagalla.

LewittHimkalendarzpoczta-1936LewitHimSay-It-By-Cable LewittHim LewittHim_skamander1LewittHimoriginal

 

Henryk Czerny – polski malarz, grafik i architekt wnętrz. Zajmował się również ilustracją książkową. W jego pracach widać również wpływy Cassandre’a.

Henryk Nowina-Czerny (zm. 11 listopada 1957 w Toronto) – polski malarz, grafik i architekt wnętrz. Od 1906 studiował w Szkole Sztuk Pięknych w Warszawie, w 1920 z Felicjanem Kowarskim był założycielem Zakładu Graficznego „Sztuka” w Toruniu. Zajmował się ilustrowaniem książek, w latach 20. był autorem wielu okładek książek. Został zaangażowany do wykonania dekoracji artystycznej wnętrza polskiego pawilonu na Wystawie Światowej w Liege w 1930, otrzymał za nią Grand Prix. W 1933 był jednym z założycieli Koła Artystów Grafików Reklamowych. W 1939 opuścił kraj, zmarł na emigracji. czerny2czernyOklad

Wszyscy wymienieni powyżej twórcy plakatu mieszczą się w określeniu polskie art deco. W większości wykonywanych prac stosowali kubistyczną syntezę formy i spłaszczoną przestrzeń. Innym kierunkiem, który pojawił się w okresie dwudziestolecia międzywojennego był kierunek konstruktywistyczny. Przodowali w nim artyści zrzeszenia artystów kubistów, suprematystów i konstruktywistów BLOK. Jednym z działaczy był Henryk Berlewi, który w 1924 roku założył wraz z innymi kolegami Biuro Reklama-Mechano. Miało ono realizować projekty zgodne ze stworzoną przez Berlewiego teorią „mechanofaktury”.

Henryk Berlewi, Mechanofaktura, podświetlany obraz wiszący w Muzeum Narodowym w Warszawie

W broszurce reklamowej Berlewi pisał:

„Reklama musi się opierać na tych samych zasadach, jakie panują we współczesnej produkcji industrialnej. Prawa maksymalnej ekonomii, cele prostoty i taniości powinny być imperatywami każdej dobrze pojętej akcji reklamowej. Reklama – Mechano osiąga przy pomocy najprostszych środków mechanicznych niebywałe efekty, o największej sile przyciągania, zastanawiania i zwracania na siebie uwagi […] posługuje się znakami drukarskimi, wyłączając wszelkie rękodzielnictwo rysunkowo-malarskie i tym bije rekord taniości. Reklama–Mechano reformuje tekst literacki reklamy w kierunku skrótu, ostrości i rozpędu, stosując najnowsze zdobycze nowej literatury i tworzy styl mechaniczny tekstów reklamowych […] posiada walory artystyczne, gdyż opiera się na postulatach najnowszych kierunków plastyki współczesnej […]”

Faktycznie projektowane przez Reklamę-Mechano materiały reklamowe bazują na typograficznej zabawie i prostych formach geometrycznych – zgodnie z duchem konstruktywizmu zainicjowanego przez konstruktywistów rosyjskich w drugiej dekadzie XX w.

Berlewiplutos4 mechano Mechanolutos2Mechano40999 Mechanodw6_22(1)

Powyżej wymieniłem tylko kilka z ważnych nazwisk, plakat w Polsce międzywojennej przeżywał swój rozkwit i bardzo wielu innych twórców odnosiło w tej dziedzinie sukcesy.

Next Post

Previous Post

Leave a Reply

© 2017 MATEUSZ STRYJECKI ideaextra.com

Theme by Anders Norén

KONTAKT

Imię i nazwisko (wymagane)

Adres email (wymagane)

Temat

Treść wiadomości